Türkiye’de depozito sistemi artık pilot fikir değil: Temmuz başından 5 Eylül’e kadar 205 milyondan fazla PET, cam ve alüminyum içecek ambalajı sisteme geri döndü. Ambalaj başına 1 TL teşvik var. Peki evde bunu gerçekten rutine çevirmek için ne yapmak gerekiyor?
İki ayda 205 milyon ambalaj geri döndü
Türkiye’de Depozitosu Olan Ambalajlar sistemi 1 Temmuz’da 81 ilde ulusal entegrasyona geçti. Açıklanan son verilere göre 5 Eylül’e kadar 205 milyon 709 bin 303 DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı. Sistemde kayıtlı kullanıcı sayısı da 3,2 milyonu geçti.
Rakamın günlük hayattaki karşılığı daha basit: Üzerinde DOA işareti bulunan uygun içecek ambalajını çöpe değil sisteme geri verdiğinde ambalaj başına 1 TL teşvik alıyorsun. İstanbul, 38 milyondan fazla ambalajla en yüksek toplama yapılan illerden biri.
Evde en kolay sistem: Çöp kutusuna değil kapının yanına
Geri dönüşüm alışkanlığının en büyük düşmanı çoğu zaman isteksizlik değil, sürtünme. Şişeyi kullandıktan sonra mutfak çöpüne attıysan daha sonra geri çıkarıp DOA noktasına götürme ihtimalin doğal olarak düşüyor. Bu yüzden küçük bir bez çanta veya kutuyu kapının yakınına ayırmak işi ciddi biçimde kolaylaştırıyor.
Ambalajı ezmeden, barkod ve DOA işareti okunur kalacak şekilde biriktirmek; içine başka atık doldurmamak da iade sırasında sorun yaşama ihtimalini azaltıyor. Haftada bir alışverişe çıkarken çantayı yanına almak, ayrı bir “geri dönüşüm seyahati” planlamaktan daha sürdürülebilir bir rutin.
Bir lira küçük görünüyor; hacim büyüyünce fikir değişiyor
Tek bir şişe için 1 TL kimseyi zengin etmiyor. Depozito sisteminin davranış tarafı zaten burada: Ambalajın “değersiz çöp” olmadığını hatırlatan küçük bir karşılık yaratıyor. Evde ayda 30–40 uygun ambalaj çıkıyorsa miktar görünür hale geliyor; asıl kazanç ise malzemenin çöpe karışmadan daha temiz bir akışta geri toplanması.
Sistemin yıllık hedefi 25 milyar ambalaj. Bu ölçeğe yaklaşıldığında küçük bireysel hareketlerin toplamı çok daha anlamlı oluyor. Yani mesele tek PET şişenin dünyayı kurtarması değil; milyonlarca şişenin aynı sistem içinde geri dönmesi.
Sürdürülebilir yaşamın en iyi hali ekstra iş çıkarmayan hali
Evde sürdürülebilirlik bazen on farklı kutu, özel ürün ve kusursuz bir rutin gibi anlatılıyor. Oysa kalıcı alışkanlık genellikle en az zahmet çıkaran alışkanlık. DOA ambalajını ayrı çantaya at, zaten gideceğin rotadaki iade noktasında bırak, devam et. Hepsi bu.
Bir de önemli ayrım var: Depozito sistemi “daha çok şişe tüket, para kazan” oyunu değil. Yeniden kullanılabilir matara hâlâ en az atık çıkaran seçeneklerden biri. Ama tek kullanımlık ambalaj hayatına girdiyse, artık onun çöp kutusuna gitmemesi için Türkiye’de çok daha somut bir neden ve çalışan bir altyapı var.
İade noktasını bulmayı da ayrı bir proje haline getirmemek lazım. Sistem yaygınlaştıkça marketler ve yoğun kamusal alanlardaki noktalar artıyor; en mantıklısı kendi günlük rotandaki seçeneği belirlemek. Evde çok az ambalaj çıkıyorsa haftalık değil, çanta doldukça götürmek daha gerçekçi. Cam şişeyi aylarca balkonda biriktirip sonra “bu iş çok zahmetli” demek yerine küçük ve düzenli akış kurmak, sürdürülebilirlikte mükemmel organizasyondan daha uzun ömürlü oluyor.
