12 Kasım’da açılan “Zarifane Alay”, Ozan Sağdıç’ın yaklaşık yetmiş yıllık bakışını, büyük olaylardan çok gündelik hayatın beklenmedik uyumunda arıyor.
Bir sokağın fotoğrafına önce kalabalık diye bakıp ikinci kez döndüğünüzde oradaki küçük tesadüfleri fark etmek mümkün. Birbirini tanımayan iki insan aynı hareketi yapar, vitrindeki yansıma yoldan geçene katılır, şehrin dağınık görünen hâli bir an için kompozisyona dönüşür. Ozan Sağdıç’ın 12 Kasım’da Dirimart Pera’da açılan “Zarifane Alay” sergisi, tam da bu dikkatli bakışın peşinden gidiyor.
Gülümseten bir fotoğraf neden kalıcı olur?
Sağdıç’ın fotoğraflarında mizah açık bir şaka gibi kurulmaz. Çoğu zaman hayatın kendi içinden çıkar: Sıradan bir hareketin başka bir nesneyle denk düşmesi, insanın haberi olmadan bir sahnenin parçası hâline gelmesi. Sergiye adını veren ifade, bu karşılaşmalardaki ince alayı anlatıyor. Fotoğrafı ilginç yapan tesadüfün kendisi kadar, fotoğrafçının onu fark etme becerisi.
Belgesel fotoğrafa yalnızca tarihî bir olayın kanıtı olarak bakmak bu inceliği kaçırmamıza yol açabilir. Sağdıç’ın yaklaşımında sokak yaşamının küçük ayrıntıları büyük anlatının bir parçasıdır. Kompozisyon sonradan icat edilmez; görünüşte birbirinden bağımsız öğeler arasında çok kısa süren bir ilişki yakalanır. Bu nedenle fotoğraflar, bakışınızı aceleye getirmediğinizde açılır.
Hayat mecmuasından Pera’ya
Sanatçının kariyeri 1950’lerin ortasında Hayat dergisinin foto muhabirliğiyle başladı. Türkiye’nin değişen şehir yaşamı, kamusal törenleri, sanatçıları ve gündelik yüzleri bu uzun çalışma boyunca arşive dönüştü. Bugün Dirimart Pera’da sergilenen seçkinin arkasında, yalnızca başarılı kadrajlar değil, kuşaklar boyunca süren bir tanıklık bulunuyor.
2024’te İstanbul Modern’deki “Fotoğrafçının Tanıklığı” sergisi, bu arşivin genişliğini başka bir çerçevede görünür kılmıştı. Yeni sergi ise aynı fotoğrafçının dünyasına daha yoğun bir kapı aralıyor. Bu iki farklı seçki, fotoğrafın gündelik hayata hem tarihsel tanıklık hem de ince bir mizah açısından yaklaşabileceğini gösteriyor. Sağdıç’ın uzun üretiminde bugün yeniden keşfedilecek çok sayıda katman var.
Karedeki insanlar birbirini tanımıyor olabilir
“Zarifane Alay”da kalabalıklar, sokaklar, eğlence ve çalışma ortamları bir araya geliyor. Küratörlüğü sanatçının oğlu Ruhi Oğuz Sağdıç üstleniyor. Seçki, insanların aynı mekânda bulunmasının aynı deneyimi yaşadıkları anlamına gelmediğini düşündürüyor. Fotoğraf onları kısa süreliğine tek bir çerçevede toplarken bireysel hareketler görünür olmaya devam ediyor.
Serginin özündeki fikir İstanbul’a da çok yakışıyor. Bir vapur iskelesinde bekleyenler, tiyatro çıkışında aynı yöne yürüyenler veya sokak ortasında kısa süreliğine kesişen yabancılar, şehir fark ettirmeden küçük topluluklar kuruyor. Sağdıç bu birliktelikleri dışarıdan romantikleştirmek yerine biçimlerini inceliyor. Böylece bir fotoğrafın hem neşeli hem de düşünceli olabileceğini gösteriyor.
Bakmayı yeniden öğrenmek
Bir galeri ziyaretinin en güzel tarafı, içeride kazandığınız dikkatin dışarıda da sürmesi. Meşrutiyet Caddesi’ne geri çıktığınızda insanların hareketleri, yan yana duran nesneler veya vitrindeki yansımalar eskisinden daha belirgin gelebilir. Serginin gücü tam da bu uzayan etkisinde; sanatçıya hayranlık duymaktan öte, kendi görme alışkanlığınızı değiştiriyor.
Dirimart Pera’daki sergi 13 Aralık 2026’ya kadar devam ediyor. Hızla dolaşıp bütün fotoğrafları görmeye çalışmak yerine birkaç karede uzun süre kalmak iyi bir başlangıç olabilir. Çünkü buradaki espri, bir bakışta tüketilen bir espri değil; yaklaştıkça açılan bir görme biçimi.
Fotoğrafın yakaladığı an bir daha yaşanmayacak. Ama o kareye dönüp bakarken yakaladığımız ayrıntı, şehrin içinde yeniden karşımıza çıkabilir.
